ญี่ปุ่นนับว่าเป็นประเทศที่ไม่ว่าจะใครที่ไหนก็ชื่นชมในความสามารถทั้งในด้านวัฒนธรรม และในด้านวิทยาการเศรษฐกิจต่าง ๆ ที่ประสบความสำเร็จมาอย่างยาวนาน แต่ไม่เชื่อก็ต้องเชื่อว่าไม่นานมานี้ วิกฤตต่าง ๆ ที่ปรากฎต่าง ๆ ล้วนเป็นข่าวด้านลบในเชิงเศรษฐกิจและสังคมของญี่ปุ่นในรอบด้าน
อัตราเกิดลดฮวบสวนทางอัตราตายพุ่งสูง
อย่างที่เราทราบกันดีว่าสังคมญี่ปุ่นกลายเป็นสังคมผู้สูงอายุอย่างเต็ม โดยมีรายงานว่า จำนวนชาวญี่ปุ่นอายุ 100 ปีในปี 2023 พุ่งสู่ระดับสูงสุดเป็นประวัติการณ์ที่ 92,139 คน โดยเพิ่มขึ้น +1,613 คนจากปี 2022 เท่ากับว่า ใน 1 แสนคน เราจะพบชาวญี่ปุ่นที่มีอายุครบ 100 ปีประมาณ 73-74 คน
ที่น่าตกใจยิ่งไปกว่านั้นอัตราการเกิดลดลงต่อเนื่อง 8 ปีติดต่อกันในปี 2023 โดยลดลงไป -5.1% เท่ากับครึ่งหนึ่งของสถิติการเกิดเมื่อปี 1983 ที่มีทารกเกิดใหม่ประมาณ 1,500,000 คน เพราะคนครองตัวโสดในญี่ปุ่นมากขึ้น ซึ่งจำนวนการแต่งงานลดลง -5.9% เหลือประมาณ 4.8 แสนครั้ง เป็นครั้งแรกในรอบ 90 ปีที่ต่ำกว่า 5 แสนครั้ง ผลยังซ้ำร้ายหนักกว่าเก่า เมื่อการเกิดจะลดลงยังไม่พอ อัตราการตายในประเทศญี่ปุ่น จำนวนผู้เสียชีวิตกลับสูงเป็นประวัติการณ์ที่ 1,590,503 คน
สถานการณ์ที่แย่ทั้งขึ้นทั้งล่องนี้จะส่งผลเสียต่อตลาดแรงงานในญี่ปุ่น และรัฐบาลจะต้องเสียเงินในการแก้ปัญหาในการสนับสนุนให้คนมีลูกกันมากขึ้น และใช้จ่ายเพื่อสนับสนุนด้านสวัสดิการให้แก่ผู้สูงวัยมากขึ้น
ร้านค้าบริษัทพากันล้มละลายหมดตัว
สถานการณ์การขาดแคลนคนที่มีประสิทธิภาพยังถูกซ้ำเติมด้วยเรื่องความล้มเหลวในตลาดธุรกิจ เมื่อไม่นานมานี้ Tokyo Shoko Research หน่วยงานวิจัยด้านสินเชื่อในประเทศญี่ปุ่นได้เปิดเผยตัวเลขอันน่าตกใจว่า ปี 2023 บริษัทญี่ปุ่นล้มละลายเพิ่มขึ้นถึง 8,000 ราย เพิ่มขึ้น ถือเป็นครั้งแรกในรอบ 4 ปี
ใน 10 อุตสาหกรรมนี้ อุตสาหกรรมภาคบริการล้มละลายมากที่สุดถึง 2,940 ราย เพิ่มขึ้นถึง +41.7% รองลงมาคืออุตสาหกรรมก่อสร้าง จำนวน 1,693 ราย เพิ่มขึ้น +41.3%
ธุรกิจเหล่านี้มีหนี้อย่างน้อยราว 10 ล้านเยน (ประมาณ 2.4 ล้านบาท) เพิ่มขึ้น +35.2% จากปีก่อน หนี้สินรวมที่เหลือจากบริษัทล้มละลายเพิ่มขึ้น +3.1% เป็น 2.4 ล้านล้านเยน (ประมาณ 5.77 แสนล้านบาท) นำโดยบริษัท Panasonic Liquid Crystal Display Co มีหนี้ราว 5.83 แสนล้านเยน (ประมาณ 1.4 แสนล้านบาท)
วิจัยยังกล่าวอีกว่า ร้านซูชิล้มละลายไปแล้วกว่า 5 ร้านในปีนี้ และมีร้านราเม็งล้มละลายไป 45 ร้านในปี 2023 ซึ่งถือเป็นตัวเลขที่น่ากังวลในประเทศญี่ปุ่น ซึ่งเหตุก็เกิดมาจากต้นทุนที่สูงขึ้น รวมถึง “การขาดแคลนแรงงาน”
เข้าสู่ภาวะถดถอย
หากจะวัดผลอะไรสักอย่าง ตัวเลขคงจะเป็นตัวบ่งชี้ที่เห็นภาพมากที่สุด เมื่อกลางเดือนกุมภาพันธ์ ตัวเลข GDP ญี่ปุ่นในไตรมาส 4 ปี 2023 ออกมาว่า หดตัวลง -0.4% เมื่อเทียบไตรมาส 4 ของปีก่อนหน้า ทั้ง ๆ ที่ก่อนหน้านี้ ตลาดได้คาดว่าจะขยายตัว 1.4% หลังจากที่หดตัวลง 3.3% ในไตรมาส 3 ปี 2023 เท่ากับว่าปีที่แล้วเศรษฐกิจญี่ปุ่นหดตัวลง 2 ไตรมาสติด หรือก็คือ ย่ำแย่ในครึ่งปีหลังมาตลอดหกเดือน ซึ่งสอดคล้องกับปัจจัยลบที่กล่าวข้างต้น ผลลัพธ์ที่ย่ำแย่ทำให้ญี่ปุ่นต้องถอยลงจากทำเนียบประเทศที่มีระบบเศรษฐกิจใหญ่เป็นอันดับ 3 ของโลกให้กับเยอรมัน กลายเป็นอันดับ 4 ไปแทน
ยังไม่เห็นแสงสว่างที่ปลายอุโมงค์
ศูนย์วิจัยเศรษฐกิจญี่ปุ่น (Japan Center for Economic Research) ก็ยังคาดการณ์ว่า ในไตรมาสแรกของปี 2024 ก็จะยังไม่ใช่ไตรมาสที่สดใสของญี่ปุ่น เนื่องจากเศรษฐกิจญี่ปุ่นกำลังเข้าสู่ภาวะชะงักงันเนื่องจากขาดแรงขับเคลื่อน ภาคครัวเรือนยังคงเผชิญกับปัญหาเงินเฟ้อ และภาคธุรกิจก็กำลังชะลอการลงทุน ศูนย์วิจัยรายงานว่า GDP อาจหดตัวถึงราว 1.7% ในไตรมาสแรก
ในขณะนี้ ธนาคารกลางญี่ปุ่น (BOJ) ก็ยังคงอัตราดอกเบี้ยนโยบายไว้ที่ -0.1 แม้ภาวะเงินเฟ้อเริ่มกระจายไปในหมวดสินค้าต่างๆ ในวงกว้างมากขึ้น โดยดัชนีราคาผู้บริโภคหลัก (CPI) เดือนมกราคมปี 2024 เพิ่มขึ้น 2.0% ลดลงจากเดือนก่อนที่เพิ่มขึ้น 2.3% ในเดือนธันวาคม 2023 แม้จะชะลอตัวลงเดือนที่ 3 ติดต่อกันแต่ก็ยังสูงกว่าการคาดการณ์ที่คาดไว้ที่ 2% ของธนาคารกลางญี่ปุ่น ทำให้ยังคงคาดการณ์ว่าอัตราดอกเบี้ยติดลบจะยุติลงภายในเดือนเมษายน 2567
อย่างไรก็ตาม เมื่อวันที่ 22 ก.พ. ดัชนีหุ้นญี่ปุ่น NIKKEI 225 ทำลายสถิติเก่าที่ระดับ 38,891 เมื่อ 35 ปีก่อน ที่ระดับ 39,098.61 จุด เหตุผลมาจากการที่บริษัทต้องนำเงินออกมาคืนผู้ถือหุ้นมากขึ้น ดอกเบี้ยที่ติดลบของญี่ปุ่นก็ทำให้ค่าเงินเยนอ่อนตัวลง ทำให้นักลงทุนต่างชาติสนใจและยังทำให้ส่งออกมีผลดีอีกด้วย ประจวบเหมาะกับปู่ Warren Buffett ใช้หลายแสนล้านบาท เข้าซื้อหุ้นหลายบริษัทชั้นนำในญี่ปุ่น
สงครามนี้ซามูไรแห่งภาคตะวันออกของเอเชียจะเดินเกมยังไงต่อ? ชีพจรของนักรบจะฟื้นขึ้นมาหรือไม่?
ผู้เขียน จารุวิทย์ สุงาม
เรียบเรียงจาก Bloomberg, Reuters, Japan Time, money and banking, Tokyo Shoko Research
